In het NRC van afgelopen zaterdag staat een interessant interview met neurowetenschapper Victor Lamme. Volgens hem bestaat de vrije wil niet, en daar ben ik het grondig mee eens.

Gegeven onze genen en alle gebeurtenissen uit het verleden, kunnen we nu niet anders handelen dan dat we doen. Dat wil niet zeggen dat ons handelen voorspelbaar is, want daarvoor is het geheel veel te complex. Alle gebeurtenissen uit het verleden spelen een rol, en het is nu en waarschijnlijk ook in de verre toekomst onmogelijk om die allemaal tot in het kleinst mogelijke detail te kennen. Maar het principe blijft: het menselijke gedrag is volledig deterministisch.

Volgens Lamme is ons bewustzijn niet veel meer dan een waarnemer die dingen, meestal achteraf, probeert te begrijpen. Een interessante opmerking is dat het bewustzijn misschien is ontstaan om de wereld en alle wezens daarin te begrijpen en om hun gedrag te voorspellen. Dat vermogen is op een gegeven moment toegepast op onszelf. Daarmee begrijpen we misschien waarom we dingen doen, maar sturen we nog niks aan.

Veel mensen kunnen moeilijk accepteren dat er geen vrije wil bestaat. Heel begrijpelijk, maar ik heb nog nooit een geloofwaardig argument vóór vrije wil gehoord. De meeste, misschien zelfs wel alle argumenten voor vrije wil gaan direct of indirect nog steeds uit van het dualisme, van een geest of bewustzijn dat naast het brein bestaat. Maar zodra je het bewustzijn in het brein plaatst, is determinisme onvermijdelijk.